2025, Constitutionele Hoffelijkheid is Vervallen.

Constitutionele hoffelijkheid, of “constitutionele welwillendheid”, was een ongeschreven regel in Nederland die inhoudt dat de overheid, in het bijzonder de wetgever, een vonnis van de rechter, zelfs als die onwelgevallig is, toch zal naleven en respecteren. Het is een uitvloeisel van het idee dat de rechter een onafhankelijke positie heeft en zijn uitspraken gezag moeten hebben, ongeacht of de overheid het er mee eens is.

Het was tot voor kort ongebruikelijk dat de burgerlijke rechter bij een veroordeling van de Staat dwangsommen oplegde om de naleving van de uitspraak te verzekeren. Van de Nederlandse Staat werd door de rechter verwacht dat die ook een onwelgevallig vonnis gewoon gezagsgetrouw naleefde. Die vanzelfsprekendheid bestaat niet meer, zoals we al hebben gezien in de zaken rond de geluidhinder van Schiphol, als gevolg van het jarenlang niet handhaven van geluidnormen en het systematisch overschrijden van het aantal asielzoekers dat in Ter Apel mag worden opgevangen. Er is sprake van recht relativering. De uitvoerende overheid leeft haar eigen wetten niet na en negeert waar mogelijk uitspraken van de rechter. De constitutionele hoffelijkheid is vervallen.

De Nederland Opnieuw wil een werkelijke scheiding van machten, vastgelegd in het Statuut der Nederlanden. Als een minister een wet niet wilt uitvoeren, dan dient de minister af te treden. Als de uitvoerende macht een wet niet kan uitvoeren, dan moet de wetgevende macht de wet aanpassen. Als de rechterlijke macht vindt dat een wet niet volgens het eerlijk recht is, dan dient de wetgevende macht deze aan te passen.

De wetten zijn in principe strikt, maar de interpretatie en handhaving ervan kan variëren. Wetten zijn bedoeld om algemene regels vast te leggen voor gedrag en relaties binnen een samenleving, en ze worden geacht door iedereen te worden nageleefd. Echter, de manier waarop wetten worden geïnterpreteerd en toegepast kan soms flexibel zijn, en er is ruimte voor interpretatie door rechters en andere autoriteiten.

Rechters zijn niet verplicht om altijd eerdere uitspraken van andere rechters te volgen, maar ze gebruiken ze wel als richtlijn. Deze eerdere uitspraken in vergelijkbare zaken kunnen een belangrijke rol spelen bij het bepalen van de uitkomst van een zaak. Soms kan het toepassen van de wet, zonder rekening te houden met de specifieke situatie, tot onbillijke of onredelijke resultaten leiden. Rechters kunnen dan, binnen de grenzen van de wet, beslissingen nemen die meer in overeenstemming zijn met wat zij als billijk en rechtvaardig beschouwen. In sommige gevallen kan gewoonterecht, ofwel ongeschreven rechtsregels die al lange tijd worden toegepast, ook een rol spelen bij de besluitvorming. Rechters kijken altijd naar de specifieke feiten en omstandigheden van een zaak. Ze proberen de context van een geschil te begrijpen en dit mee te nemen in hun oordeel. Rechters zijn ook mensen en hebben een zekere mate van discretie. Ze kunnen hun eigen inzicht en oordeel gebruiken om tot een beslissing te komen die, in hun ogen, rechtvaardig is.